Vấnnạn của Việtnam đannhau chằnchịt, cáinầy vướngvíu cáikia, từ cáinghèo, cáilạchậu chođến những vấnđề thamnhũng. Nhiều vấnnạn dườngnhư ai cũng đã thấy nhưng khôngphải ai cũng có nhậnthứcrõrệt về chúng, vì những vấnđề đó gắnliền trong đờisống của mọingười và chúng đã trởthành một nềnếp sinhhoạt thườngtrực. Chẳngai yêuthích gì những tệtrạng hiệnhữu, nhưng cáikhó nó bó cáikhôn, và chodù có nhậnthứcđược đầyđủ về những vấnnạn liênhệ, khôngthểnào cóđược một giảipháp hiệuquả nếukhông mangra cho côngchúng thảoluận -- đâycũnglà một trongnhững vấnnạnliênhoàn, vì muốn thựchiệnđược việc nầy, phảicó tựdo ngônluận!

Mộttrongnhững vấnnạn lớnnhất là thamnhũng và hốilộ -- và dĩnhiên vấnđề này liênhệ và cấukết chằnchịt liênhoàn với những vấnnạn khác của nướcnhà. Nóichocùng, môtphầnlớn nguyênnhân của vấnđề cóthể quira là do nghèo -- tiềnbạc là cơsở cầnthiết nếu muốn giảiquyết bấtcứ vấnđề gì.  Vấnnạn thamnhũng đã ănsâu vào trong xươngtuỷ của guồngmáy nhànước, nhỏănnhỏ lớnănlớn. Muốn giảiquyết vấnđề trướctiên là tránh tạođiềukiện để cho những consâumọt của chếđộ cócơhội thamnhũng. Thídụ thủtục hànhchánh phải bớt rườmrà, thihành chínhsách chếtài nghiêmkhắc đốivới những kẻ viphạm, tạo phươngtiên cho ngườidân khiếunại và tốgiác những viênchức thamô, nângcao mứcsống của côngnhânviên cánbộ nhànước...  biệnpháp nào kểtrên khi xemxét kỹ đều khó thựchiện cả. Mứclương của cánbộ viênchức quáthấp, thídụ côngan cảnhsát chưatới 500 ngàn đồng một tháng thì làmsao ngườita sống cho được? Ðể sinhtồn họ phải tìmmọicách để làmratiền, dođó dịchbệnh hốilộ là cănbệnh trầmkha của các xứnghèo như Việtnam. Khôngmuốn họ thamnhũng thì phải tănglương cho họ, tăng cho đếnmức họ cảmthấy việc ăn hốilộ khôngcòn đáng phải phiêulưu liềulĩnh để mấtviệc và bị chếtài. 

Nhưng lấytiền đâu tănglương? Muốn tănglương thìphải tăngthuế, mà muốn tăngthuế thìphải làmcho dân giàu làmănracó, muốn dân làmănracó thì phải tạo đềukiện làmăn buônbán thuậnlợi cho người dân, giảmbớt những phiềntoái của giấytờ hànhchánh... Cái điểmchung để giảiquyết vấnnạn nầy là: đơngiảnhoá thủtục hànhchánh! Thựchiện được côngcuộc cảitổ hànhchánh sẽ tạo điềukiện thuậnlợi cho dân làmăn và bớt cơhội cho cánbộ thamnhũng. Nhưvậy ta thấy từ vấnnạn liênhoàn, cáinầy liênhệ đến cáikia, chođến kếtquả dâychuyền, loạitrừ cơhội thamnhũng hốilộ và tạophươngtiện làmăn cho ngườidân. Nhànước đã làmđược gì trong lãnhvực nầy? Nhưng ẩnsố quantrọng trong phươngtrình nầy là tăngtiềnlương. Lấy tiền đâu? 

Lươngbỗng viênchức cánbộ nhànước rất thấp, nhưng họ vẫn sống. Khôngcầnphải nói ta biết là họ sống nhờvào thamnhũng và hốilộ. Ðâylà một thựctế mà giớilãnhđạo phải nhìnnhận. Nếu đã nhìnnhận thì khôngcòn lýdo gì để gạtbỏ cái lýthuyết là songsong với nền kinhtế nổi là có sựhiệnhữu của một nềnkinhtếchìm. Nềnkinhtếchìm nầy là gì? Ðó là mốiquanhệ traođổi tàivật và dịchvụ giữa người ănhốilộ và nguờihốilộ. Thunhập chínhthức hàngháng của côngan cấpdưới ở dướimức cốđịnh chưatới 500 ngàn đồng, nhưng thunhập của họ từ tiền thamnhũng hốilộ cóthể gấphàng chụclần tiềnlương chínhthức. Nếu nhànước hợppháphoá nền kinhtếchìm kia thì sựtraođổi tàivật và dịchvụ chìm kia sẽ được côngkhaihoá, va hoạtđộng muabán traođổi kai sẽ trởthành mộtphần của nền kinhtế nổi. Mọingười sẽ đườngđườnghoànghoàng muabán vớinhau. Ðâylà một thựctế mà giớilãnhđạo phải nhìnnhận, nềnkênhtế đó chìm bởilẽ vì nhànước cấmđoán và làmkhódễ. Lấythídụ hàngquốccấm hay hànglậu, bởilẽ nhànước cấm chonên nó trởthành lậu. Mà muốn bắthànglậu thì phảicó guồngmáy côngan cảnhsát ngănchận và kiểmsoát, và để nuôidưỡng guồngmáy này, nhànước phải trảlương, lương khôngđủsống côngan lại phải ănhốilộ của dân, dân muốn làmăn suônsẻ lại phải đóngthuếsống thuếchìm -- thếlà nhànước mấttoi một nguồnthuế khảdĩ cóthể dùng để tăngluơng cho cánbộ viênchức nhànước! Ðâylà đápsố cho cái ẩnsố tiềnđâu? trong phươngtrình nêutrên. 

Thídụ nhỏ nêutrên chotathấy mọisự đềucó mốiiênhệ gắnbó vớinhau, và vấnđề tại Việtnam hiệnnay là sựhiệndiện của những vấnnạn liênhoàn.  Lấy một thídụkhác, vấnnạn nghèo họhàng dâydưa chặtchẻ vớinhau với nền kinhtế kémmởmang của nướcta. Ðơngiảnhoá vấnđề chúngta thấyrằng một hộ nghèokhó biếtrằng muốn thếhệ conemmình được nêncó vềsau thì phải cho conemmình họchành đếnnơi đếnchốn, nhưng họ khôngđủ tiềnbạc đểcho conemmình đihọc, lại đànhchấpnhận sống trong kiếpsống nghèokhó từ thếhệ nầy sang thếhệ khác. Nhànước Việtnam đã làmgì trong lãnhvực giáodục để nângcao dântrí, để họchỏi các ngành quảnlý kinhtế, ngânhàng, kinhdoanh, và kỹthuật khoahọc mọimặt? Ai mà không muốn cho conem mình họchành đếnnơiđếnchốn? Từxưa đếnnay ôngcha chúngta đã coitrọng chuyệnhọchành, vìđólà chìakhoá cho một tươnglai xánlạnhơn. Thếnhưng, ngânsách nhànước dànhcho lãnhvực giáodục mỗinăm rấtlà khiêmnhượng. Lương giáochức là đồnglương thấpnhất sovới nhiều ngànhnghề khác trong giaitầng côngnhân viênchức nhànước. Trườnghọc khôngđủ chỗ thunhận họcsinh thànhthử những họcsinh thirớt vào những trườngcônglập đành phải chọn hoặclà học trườngtư hoặclà chịudốt. Nhưng muốncó một hệthống giáodục tốt thì phải có... tiền. Nhànướcta quá nghèo thì lấy tiền đâu ra để xâydựng trườnghọc và trảlương cao cho độingũ cánbộ giáodục? 

Conem chúngta, những đứatrẻ Việtnam sống trong một hoàncảnh nhưvậy đànhphải giànhgiựt nhau những chỗngồi trong nhàtrường, đứanào thua và khôngcótiền học trườngtư là đànhphải chịudốt, chấpnhận cảnhsống thấphèn do thiếuhọcvấn. Nhưđãnói, cáilýdo đưađẩy nềngiáodục và tìnhcảnh thiếu học của nhiều trẻem Việtnam là do khôngcó tiền. Kinhtế lạchậu, bậnbịu miếngăn haibữa tựnó đãlà một tháchthức lớnlao rồi. Ai đãtừng sanhra và sống trong cảnh nghèohèn đều biếtrõ cái vònglẫnquẫn chuacay này. Nhưvậy giảipháp cho vấnđề nầy làgì? 

Nếu bạn là bậcphụhuynh với cảnhsống bị hạnchế về nhiều mặt và bạn biết là giáodục là chìakhoá cho tươnglai của chúng, bạn sẽ làmgì để gởi con đếntrường hầucho conemmình đuợc họchành đầyđủ? Bạn sẽ đầutư hết mọi nguồn tàinguyên vào chúng? Cólẽ đây là giảipháp mà đasố phụhuynh đãlàm để mưucầu một tươnglai tươisáng hơn cho thếhệ vềsau.

Nhưđãnói, trên cấpđộ cảnước, nhànước Việtnam rõràng là chưa làm hết mức như ta kỳvọng. Mộtphần bởilẽ nướcta gặpphải những vấnnạn liênhoàn.

Vấnnạn liênhoàn nầy, nóichocùng nóichoxa, đâylà hậuquả của một nềnkinhtế kiểmsoát -- liênhoàn với chếđộ chínhtrị hiệntại -- nếu bungra thì liệu nhữngngười lãnhđạo hiệntại cócòn giữvững chiếcghế của họ không? Ðằngnào thì cũng phải có kẻ hysinh -- hoặclà giớilãnhđạo, hoặclà ngườidân vậy. Cáithế liênhoàn nhânquả dângiàu nướcmạnh đến baogiờ mớithành hiệnthực?